Ar drywydd beddau’r arwyr

Mae gen i obsesiwn ers hanner canrif, sef Englynion y Beddau sydd i’w cael yn Llyfr Du Caerfyrddin (13g.). Yn wahanol i’r ‘englynion bedd’ a welwch mewn mynwent heddiw, mae’r englynion canoloesol yn enwi arwyr sydd wedi’u claddu yma ac acw mewn tir agored, weithiau ger henebion sydd yn dyddio o Oes y Cerrig. Mae ambell arwr yn ffigur hanesyddol go-iawn, o’r Oesoedd Tywyll, ond mae llawer mwy ohonynt yn arwyr chwedlonol, gan gynnwys rhai o gymeriadau’r Mabinogi. Ar wahân i gyfres y Llyfr Du, fe geir hefyd gyfres arall o’r englynion hyn mewn llawysgrifau diweddar sy’n deillio o lawysgrif goll a gopïwyd gan William Salesbury yn y 16g. Ffrwyth y 11g.-12g. a dechrau’r 13g. yw’r corff hwn o ganu ac mae’n tystio i’r chwilfrydedd a grëwyd yn y meddwl dynol drwy’r canrifoedd gan feini a charneddau cynhanesyddol.