Tachwedd 2012

Betsan Llwyd yw cyfarwyddwr artistig newydd Theatr Bara Caws. Bu’n sôn wrth Barn am ei chynlluniau. Cyfweliad: Menna Baines

Un o’n colofnwyr sy’n dweud pam y mae Barn – a’r Morning Star – yn bwysig iddo.Petawn i’n cadw pob papur newydd, cylchgrawn a chyfnodolyn a ddaw i’r ty buasent yn fryncyn tal mewn llai na blwyddyn. Darllenaf rai yn drylwyrach na’i gilydd. Y cylchgrawn hwn a’r Morning Star yn unig sy’n anhepgorol. Bûm ffyddlon i’r naill er 1962 ac i’r llall er 1982.

Mae’r awdur, sy’n un o gyfarwyddwr y mudiad iaith newydd Dyfodol i’r Iaith, yn dadlau dros chwyldro yn y modd yr eir ati i hyrwyddo’r Gymraeg. Ond mewn Cymru ddatganoledig, nid yr un yw dulliau chwyldro’r ganrif hon â’r dulliau y mae Cymdeithas yr Iaith yn glynu atyn nhw.

Dwi wedi bod yn darllen hunangofiant* Meic Stephens, y pwerdy-un-dyn hwnnw o olygydd, awdur, cyfieithydd a choffäwr. Nid yw Meic ei hun yn hollol sicr faint o lyfrau’n union sydd ganddo i’w enw. Fyddwn i ddim ymhell ohoni, fodd bynnag, pe mentrwn glandro bod cyfanswm ei gyhoeddiadau rywle o gwmpas 180. A fyddwn i ddim yn cyfeiliorni’r mymryn lleiaf pe dywedwn mai’r pwysicaf o ddigon o blith y lliaws rhyfeddol hwnnw yw’r Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru (1986) a ddiweddarwyd ac a helaethwyd un mlynedd ar ddeg yn ddiweddarach. Dyma gyfrol hollol anhepgor.

Ychydig oriau ar ôl diflaniad April Jones o Fachynlleth, clywais y geiriau cwbwl ragweladwy: ‘Wel, be’ oedd hi’n dda yn chwara’ allan am saith o’r gloch y nos?’ Ia, dowch inni bwyntio bys yn sgwâr at y rhieni druan, yn hytrach nag at y sawl a benderfynodd gipio’r ferch fach oedd allan yn chwarae o fewn golwg ei chartref.