Llenyddiaeth Gymraeg yn Taro’r Gwaelod
Golygydd cyntaf Barn sy’n dweud ei ddweud am safon a ieithwedd ffuglen Gymraeg ddiweddar. Yr wyf ar fin gwneud rhywbeth sydd yn wirioneddol gas gennyf, sef collfarnu llenyddiaeth fy ngwlad a’m iaith fy hun. Ond dyna sydd raid.Ers rhai blynyddoedd, cedwais lygaid ar ffuglen Gymraeg, a’r gwir yw fy mod yn wastad yn mynd yn fwy pryderus – a thrist – yn ei chylch, o ran y cyfrwng a’r cynnwys. Cwbl atgas gennyf yw rhegi, ar lafar ac mewn print – yn neilltuol gan ferched. A merched yw awduron y rhan fwyaf o nofelau Cymraeg y cyfnod hwn. Dywedaf yn blaen fod amryw byd o’r cyfrolau a gyhoeddwyd yn y blynyddoedd diweddar yn dwyn mawr warth ar ein cenedl. Cyhoeddwyd dwy gyfrol o ‘straeon erotig’, Tinboeth a Tinboethach, y naill o ddeg stori a’r llall o ddwsin, a 21 o awduron rhyngddynt – un gwryw (sylwer) ac ugain o fenywod, ac y mae’r ieithwedd, yn gyffredinol, yn ddirmygus. Cafodd y ddau lyfr gefnogaeth ariannol gan Gyngor Llyfrau Cymru.
16 Gorffennaf 2013
ganEmlyn Evans
Adroddiad arbennig i Barn – Celwydd, Twyll a Thywallt Gwaed
Rhwng 2002 a 2003, roedd fy nghydweithwyr ym Mhlaid Cymru ar y pryd – Adam Price, Simon Thomas a Hywel Williams (ynghyd â’n cyfeillion yn yr SNP) – yn unfrydol ein gwrthwynebiad i ryfel Irac. Ar 18 Mawrth 2003 pleidleisiodd pob un ohonom yn erbyn ymosod ar y wlad.
16 Gorffennaf 2013
ganElfyn Llwyd
Yr Ymerodraeth Yn Taro ‘Nôl…
Er ei fod yn ymatal rhag cyffelybu David Jones i Darth Vader, mae’r awdur yn gweld tebygrwydd rhwng ymgais Ysgrifennydd Cymru i’n clymu’n dynnach wrth Loegr a’r dial a gafwyd yn ail ffilm y gyfres Star Wars. Ond nid Jones gaiff ei ffordd y tro hwn...
16 Gorffennaf 2013
Ysbyty Dinbych 1848–1995
Bro’r Brifwyl: Sir Ddinbych a’r Cyffiniau Ysbyty Dinbych 1848–1995Sut yr aeth un dyn ati i ryddhau cannoedd o bobol a fu’n gaeth mewn ysbyty meddwl.Mewn ymateb i gwynion nad oedd cleifion seiciatryddol uniaith Gymraeg yn cael chwarae teg yn ysbytai meddwl Lloegr y dechreuwyd darparu ar eu cyfer yng Nghymru.Seilam Dinbych – neu’r Denbighshire County Lunatic Asylum, yn ieithwedd ddidostur y cyfnod – oedd y gyntaf i gael ei hadeiladu yng Nghymru. Dros ganrif yn ddiweddarach, yn ugain oed yn 1950, cefais fy mhrofiad cyntaf o’r lle wrth fynd i ymweld â pherthynas imi. Trawyd fi’n syth gan ddau beth. Yn gyntaf, roedd yr ysbyty mor orlawn fel nad oedd bwlch o fath yn y byd rhwng gwelyau’r cleifion. Ac yn ail, cofiaf arogleuon yr ysbyty, cyfuniad o bi-pi a’r tawelydd drycsawrus paraldehyde.
16 Gorffennaf 2013
Ieuan Wyn – “Pro Gwleidyddol Par Excellence”
Yn ddisymwth ym Mehefin rhoddodd cyn-arweinydd Plaid Cymru gorau i fod yn Aelod Cynulliad Ynys Môn, sedd a gynrychiolodd – yn an Steffan i gychwyn ac wedi hynny ym Mae Caerdydd – am dros chwarter canrif. Cyd-weithiwr iddo yn y ddau Senedd-dy sy’n cloriannu ei yrfa.
16 Gorffennaf 2013
ganCynog Dafis