Mehefin 2013

Cyfweliad Barn Mae’r gwr sydd bellach wrth lyw Opera Cenedlaethol Cymru yn fwy ymwybodol na neb o orffennol anrhydeddus y cwmni, ond wrth fynd ati i wireddu ei weledigaeth ar ei gyfer mae golygon David Pountney yn gadarn ar y dyfodol hefyd.

‘Mor bwysig yn hanes gwleidyddol ac economaidd y Sir yw’r clwydi. Gwyr y Beca Anghydffurfiol yn cario’r ceffyl pren a’r gynau, A malu’r clwydi â bwyell a bilwg a gordd. A ffermwyr Llangyndeyrn Yn cloi, cadwyno’r clwydi; a rhoi tractor ym mhob bwlch ac adwy; A chloch yr Eglwys yn gwylio’r ffiniau rhag y Lefiathan Sosialaidd.’ Gwenallt (o’r gerdd ‘Sir Gaerfyrddin’)Ar un ochr i’r gât roedd swyddogion Corfforaeth Abertawe, a grym cyfraith gwlad y tu cefn iddynt. Ar yr ochr arall roedd rheng o ffermwyr yn brwydro am eu bywoliaeth, yn fodlon mynd i garchar pe byddai raid. Dewrder a dyfalbarhad y ffermwyr a achubodd eu cwm rhag mynd dan y dwr, ac mae pentrefwyr Llangyndeyrn yma o hyd i ddweud eu stori.

Mae’n ffaith gydnabyddedig ar lawr gwlad fod yna bobl yn byw mewn meysydd carafanau yn groes i’r rheolau. Nodir yn aml bod y bobl yma’n mynd ar eu gwyliau i Sbaen neu Malta neu fynd i weld perthnasau yn ystod y cyfnod hwnnw yn y gaeaf pan fydd y meysydd wedi cau.

1973–2013. Bu Cymru yn Ewrop ers deugain mlynedd i eleni. Nid ydym yn rhannu ewrosgeptiaeth gynyddol Lloegr. Ond pan ddaw – ac fe ddaw – refferendwm ar aelodaeth Prydain o’r Undeb Ewropeaidd, llais negyddol Lloegr fydd yn cario’r dydd. A lle fydd hynny’n gadael Cymru?

Fydd y Diwygiad ddim ar y teledu, gyfaill Mewn llyfr yr wyf yn ymdrechu i’w sgwennu i wasg hynod amyneddgar Carreg Gwalch rhoddaf le canolog i Anghydffurfiaeth yn ogystal â diwydiant yn y broses o adeiladu’r genedl Gymreig fodern. Does dim rhyfedd, felly, imi foeli ’nghlustiau pan glywais John Roberts ar ei raglen radio yng nghanol Mai yn sôn am ddigwyddiadau rhyfeddol yn y Victory Church, hen ffatri yn ymyl B&Q yng Nghwmbrân. Mewn cwta fis roedd naw mil o bobol wedi heidio i’r gwasanaethau diwygiadol a gynhelid yno bob nos gan wr ifanc o ardal Llanelli. Mymryn o Gymraeg oedd gan y diwygiwr ond ymhlith ei ddilynwyr roedd pedair merch ysgol a siaradai’n hynod aeddfed mewn Cymraeg rhagorol – yn angerddol ond heb fynd i sterics – am eu profiadau.