Cofio Gareth ‘Parc’

Ym Mehefin 1982 roedd Rhyfel y Falklands yn ei anterth a thon o Brydeindod neo-ymerodraethol yn sgubo drwy’r wlad. Ynghanol yr hysteria hwn, ar 2 Mehefin, dechreuodd Gareth Llwyd Dafydd, myfyriwr yng Ngholeg Harlech, ar ympryd dros hawliau iaith yn y sefydliad. Yr ysgogiad oedd penodi D.G. Henderson, gŵr di-Gymraeg o gyffiniau Manceinion, yn Gofrestrydd. Hyd nes y gwyrdroid y penodiad, ymdynghedodd Gareth i barhau hyd eithaf ei allu â’i ympryd. Nawddoglyd oedd ymateb dechreuol awdurdodau’r Coleg. Ond wrth i ddeiseb o blaid yr ymprydiwr gael ei llofnodi ar faes Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd ym Mhwllheli gan rai megis Dafydd Wigley AS, Geraint Howells AS ac I.B. Griffith, ac yn sgil ymyrraeth yr AS lleol Dafydd Elis-Thomas, roedd y Coleg i’w weld yn colli’r frwydr gysylltiadau cyhoeddus yn llwyr. Ar ôl 17 diwrnod, daeth yr ympryd i ben wedi i Mr Henderson a Joe England, Warden y Coleg, ymrwymo i ddysgu Cymraeg ac yn dilyn addewid y byddai’r sefydliad o hynny allan yn ystyried y Gymraeg yn gymhwyster proffesiynol anhepgor wrth benodi i swyddi.