Gwagio Epynt

Diau mai un o ddelweddau mwyaf pwerus y newyddion yn ôl ym mis Mehefin oedd yr un o gerflun Edward Colston, y masnachwr caethwasiaeth, yn cael ei luchio’n ddiseremoni i’r afon ym Mryste gan griw o brotestwyr. Mewn dim, roedd y drafodaeth wedi cychwyn ynglŷn â phwy ddylai gael aros ar ei bedestal a phwy ddylai fynd? Ai dileu hanes yw hyn, neu stopio dyrchafu dihirod? A beth ydym yn ei ddysgu i’n plant mewn gwirionedd? I ni yng Nghymru, un o’r digwyddiadau a gafodd eu cofio ddiwedd Mehefin oedd y Chwalfa yn Epynt. Mae 80 mlynedd wedi mynd ers i drigolion 52 o ffermydd Mynydd Epynt gael llythyr gan y Fyddin yn dweud bod ganddynt fis i adael eu cartrefi gan fod y lle am gael ei droi yn faes tanio. Erbyn diwedd Mehefin 1940 roedd y tai yn wag, yr anifeiliaid wedi mynd, a dechreuodd y tanio.