Isetholiad Gorllewin Casnewydd – cefndir a chyd-destun

Nid oes dwywaith amdani, y Blaid Lafur Gymreig yw’r peiriant etholiadol mwyaf llwyddiannus yn hanes democrataidd yr ynysoedd hyn. Mae dros ganrif ers i Lafur ddringo i’r brig o ran nifer y pleidleisiau mewn etholiad cyffredinol yng Nghymru, a gydag un eithriad yn unig (sef etholiad Ewropeaidd 2009), maent wedi parhau yn y safle hwnnw ym mhob un etholiad ‘cenedlaethol’ ers hynny. Do, fe wnaeth sawl plaid arall ymdrech lew i herio ei record. Cafodd Fianna Fáil sawl degawd hynod, hynod lwyddiannus yng Ngweriniaeth Iwerddon. Bu Plaid Unoliaethol Ulster yn rhedeg y sioe yno am hanner canrif bodolaeth senedd Stormont. Rhaid cofio hefyd am lwyddiant y Rhyddfrydwyr Cymreig yn dominyddu gwleidyddiaeth etholiadol am ddwy genhedlaeth cyn y Rhyfel Mawr. Ond y gwir amdani yw nad oes yr un ohonynt yn gallu cymharu â record Llafur Cymru o lwyddiant cyson.