Taflodd dau argyfwng yn y Dwyrain Canol gysgod enfawr dros yr haf – y rhyfel diweddaraf yn Gaza rhwng Israel a mudiad Hamas, ac ymgyrch waedlyd y Wladwriaeth Islamaidd (IS, neu ISIS) yn Irac. Newidiodd y cyntaf fawr ddim, tra mae’r ail wedi gweddnewid rhagolygon yr holl ranbarth.
Lansiodd Israel gyrchoedd yn erbyn Gaza ddwywaith o’r blaen, yn 2008–9 a 2012, i atal ymosodiadau gan daflegrau Hamas ar ei dinasoedd a’i threfi. Gwanychu Hamas am sbel yw’r cyfan y mae Israel wedi’i gyflawni bob tro. Y gwir yw na all Israel, er gwaetha ei holl nerth milwrol, drechu Hamas unwaith ac am byth. Dim ond dulliau politicaidd a diplomyddol all ddatrys y broblem. Os na chawn gytundeb o’r fath, rydym yn rhwym o weld gwaed yn llifo yn Gaza eto rywbryd.
Ar y llaw arall, mae datblygiadau yn Irac (a Syria drws nesa) wedi creu realiti newydd gyda goblygiadau hollbwysig nid yn unig i’r Dwyrain Canol ond i’r Gorllewin hefyd. Ymffrostiodd yr IS ei fod wedi dileu Cytundeb Sykes-Picot, y cynllwyn rhwng Prydain a Ffrainc yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf a arweiniodd at sefydlu gwledydd modern Syria ac Irac. Ac mae’n wir fod y gwladwriaethau hynny i raddau helaeth wedi diflannu bellach. Methodd y gwrthryfel â disodli Bashar Assad, ond dim ond parthau gorllewinol Syria y mae ef yn eu rheoli erbyn hyn. Mae’r IS wedi concro’r rhan fwya o weddill y wlad (gan gynnwys meysydd olew yn y dwyrain). Cafodd yr elfen fwy cymedrol ymysg y gwrthryfelwyr, fel Byddin Rhydd Syria, ei thagu rhwng lluoedd Assad a’r IS, ac mae hi ar fin cael ei llwyr drechu.
Ym mis Mehefin defnyddiodd yr IS ei droedle yn Syria i feddiannu darn enfawr o orllewin Irac, hyd at drothwy Baghdad ac Arbil, prifddinas Rhanbarth Ymreolaethol Cwrdistan. Gyrrwyd allan o’u cartrefi hynafol yng ngogledd y wlad ryw 1.2 miliwn o bobl, y rhan fwya ohonynt yn aelodau o’r lleiafrifoedd Cristnogol a Yazidi. Os na fydd y trueiniaid hyn yn cael lloches mewn gwledydd gorllewinol bydd angen eu cynnal mewn gwersylloedd ffoaduriaid yng Nghwrdistan a Thwrci am flynyddoedd i ddod. Dyma’r realiti newydd cyntaf y mae’n rhaid dygymod ag ef.
Mae angen tanysgrifio i weld holl gynnwys yr erthygl.
Mae’n ddrwg gennym, ond mae’r cynnwys hwn ar gael i’r rhai sydd wedi tanysgrifio yn unig.
Mewngofnodi
Cofrestru