Osgoi’r hen ŵr gyda’r mwstás

Buasai rhywun yn disgwyl paent – a digon ohono, wrth gwrs – mewn arddangosfa’n dathlu canmlwyddiant geni Kyffin Williams. Ond nid ar y cynfas yn unig y mae’r paent. Y ddelwedd gyntaf sy’n cyfarch ymwelydd â’r arddangosfa yn Oriel Môn yw llun anferth o’r arlunydd –ffotograff, nid hunanbortread (er bod y rheiny i’w gweld yma hefyd). Edrycha fel Rembrandt yn ei henaint, y ddelfryd o baentiwr, gyda’i ofarôl, ei balet, ei gynfas ar stand, a phopeth yn drwch o baent wedi ymgaledu a chremstio. Gwelwn y taclau paentio hyn drachefn: y gwrthrychau go iawn y tro hwn, wedi eu harddangos, megis cornel o’r stiwdio, i ni ryfeddu at eu goroesiad, a’r trwch o baent sydd drostynt. ‘Stomplyd’; dyna oedd sylw un plentyn yn y llyfr ymwelwyr…