Pymtheng mlynedd heb Nadolig​

Beth sy’n gwneud Nadolig da i chi? I gryn raddau, ffrwyth Oes Fictoria yw ein syniadau ni am Nadolig delfrydol. Yn wir, un o’r rhesymau fod nofel fach Charles Dickens A Christmas Carol (a’r llu o addasiadau ffilm a theledu ohoni) yn parhau mor boblogaidd yw ei bod yn cynnig inni ddarlun o’r Nadolig fel y dymunwn iddo fod: adeg o hamdden, haelioni, hawddgarwch, a llond bwrdd o fwyd a diod. Ond mae’r traddodiad o drin y Nadolig fel cyfle i ddiota, gloddesta a mwynhau yn llawer hŷn na Dickens. Cyn y chwyldroadau mewn diwydiant ac amaeth yn y ddeunawfed ganrif, roedd y rhan fwyaf o bobl yr ynysoedd hyn yn byw’n barhaus ar ymyl y dibyn ac roedd angen dihangfa weithiau. Roedd y Nadolig yn ddihangfa, yn gyfle i gicio dros y tresi a chamfihafio dipyn. Does dim dwywaith nad oedd yr hen Gymry yn mwynhau’r Nadolig yn arw iawn. Ond nid pawb oedd wrth eu boddau, a chynyddodd y gwrthwynebiad yn aruthrol ym mlynyddoedd canol yr ail ganrif ar bymtheg.