Tynged iaith

The Gaelic Crisis in the Vernacular Community: A comprehensive sociolinguistic survey of Scottish Gaelic, Conchúr Ó Giollagáin et al. (Aberdeen University Press, £25) Fydd yna ddim llyfr pwysicach i’w gyhoeddi eleni, i’r Gael nac i’r Cymro Cymraeg o ran hynny. Mae wedi derbyn sylw rhyngwladol yn y wasg a’r cyfryngau ac wedi arwain at drafodaethau gwleidyddol dwys yn Senedd yr Alban. Ac, yn bwysicaf oll, mae wedi esgor ar awydd yn y gymuned Aeleg ei hun i adolygu holl drywydd y polisïau iaith a ddarperir ar ei chyfer. ‘Scotland’s Gaelic language could die out in 10 years’, meddai CNN. Ydi hynny’n wir? Mae’n dibynnu ar beth a olygai wrth yr ymadrodd ‘marw’. Nid yw’n golygu na fydd yr iaith yn cael ei llefaru gan unigolion yng Nghaeredin a Glasgow, ac yn sicr ni feddylir na fydd rhwydwaith o siaradwyr ail iaith ar hyd a lled y byd ynghyd ag yn yr Alban ei hun. Yr honiad yn hytrach yw y bydd Gaeleg wedi darfod fel iaith gymunedol o fewn degawd, ac o graffu ar yr ystadegau a gynigir yn y llyfr, mae’n anodd anghytuno.