Ffotograffau Andrew Morris
Cynhelir dwy arddangosfa yng Nghaerdydd y mis hwn, un gan ffotograffydd profiadol ac uchel ei barch yng Nghymru, a’r llall gan ffotograffydd sy’n dechrau ar ei yrfa, enillydd cyntaf Gwobr Artist Ifanc Rhyngwladol Cymru. Trwy gyd-ddigwyddiad mae’r ddwy arddangosfa yn ymweld â’r un thema.
Un o luniau Andrew Morris yn ei arddangosfa What's Left Behind?
Dyn ifanc 23 oed yn dechrau byw yw ANDREW MORRIS, ond aeth i’r afael â thestun sy’n perthyn i ben arall bywyd – diwedd oes, a chwalu’r cartref. Mae’n anodd deall y dynfa at destun mor brudd, ond gwrandawaf yn eiddgar wrth iddo siarad am ei waith, a hynny dros goffi ym Marina Abertawe, yn ei dref enedigol.
Bu’n tynnu lluniau gyda’i gamera ers blynyddoedd, meddai, a graddiodd mewn ffotograffiaeth o Brifysgol y Drindod Dewi Sant yn Abertawe y llynedd. Wrth chwilio am destun dechreuodd gydag adfeiledigrwydd, ac o hynny daeth y syniad iddo am dynnu lluniau tu mewn i gartrefi oedd ar fynd ar y farchnad, ar ôl i’w perchnogion farw neu oherwydd atafaeliad.
Sut aeth o’i chwmpas hi, gofynnais, ac eglurodd yntau am y modd yr âi at y gwerthwyr tai gyda’i gais, a hwythau’n cael caniatâd y teulu. Ymwelodd â thros ddeg ty i gyd, gan gymryd ei amser i osod ei gamera fformat-canol Mamyia ar ei drybedd, i wirio’r golau a’r cyfansoddiad, a chyfyngu ei hun i ddeg ffram o ffilm i bob ty. Erbyn i Andrew gael mynediad i’r tai roedd y teuluoedd wedi cael amser i fynd â phopeth o werth oddi yno, ond y syndod mawr a gafodd oedd cymaint o bethau oedd yn dal hyd y lle. A dyna deitl ei arddangosfa – ‘Yr hyn a adawyd ar ôl’.
********************
Arddangosfa unigol gyntaf Andrew Morris, enillydd cyntaf Gwobr Artist Ifanc Rhyngwladol Cymru 2013: What’s Left Behind; Chapter, Caerdydd, 14 Mawrth – 18 Mai.
********************
“Yn y manion mae einioes”
Ffotograffau Aled Rhys Hughes
Pan ysgrifennais am y casgliad ffotograffig yma gyntaf bron ugain mlynedd yn ôl (‘Llawnder Aelwyd Wag’, Barn 390/391, Gorffennaf/Awst 1995), roedd llinellau o awdl Ieuan Wyn ‘Llanw a Thrai’ yn benthyg eu hunain yn naturiol i’r erthygl, a dyma nhw unwaith eto, yn mynd law yn llaw â’r lluniau. Pan aeth y bardd i aelwyd wag taid a nain mynegodd ei brofiad mewn cynghanedd. Aeth ALED RHYS HUGHES yno gyda’i gamera, ac mae’n rhyfedd fel y mae’r ddau gyfrwng yn gorgyffwrdd.
Ers pan oedd yn bum mlwydd oed bu Aled yn treulio’i hafau gyda’i daid a’i nain yn Llansannan, yn y byngalo a gododd y ddau ar ôl ymddeol o’u fferm. Gallai’r plant rannu gyda Ieuan Wyn y profiad o redeg ‘i dy hyfrydwch, a’r Gymraeg / Ym mro diogelwch’, a derbyn croeso o’r math na all neb ond taid a nain ei roi i blentyn. Does ryfedd fod yr atgofion yn tywynnu’n gynnes o’r gorffennol.
Ugain mlynedd a mwy ar ôl i Dafydd ac Elizabeth Hughes godi’r bwthyn, safai Aled yn eu parlwr yn graddol dderbyn na ddeuent yn ôl i Lys Euryn i gynnau’r tân nac i hulio’r bwrdd. Bu’r ty’n wag ers peth amser gan fod Taid a Nain bellach mewn cartref preswyl, a daeth yn rheidrwydd ar Aled i gofnodi hynny a fedrai o’u cartref tra oedd yn dal yn llawn o’u presenoldeb. Tynnodd dros ddau gant o ffotograffau cyn y chwalfa anochel a ddaeth yn fuan wedyn, ar ôl marw Dafydd yn 1993 ac Elizabeth yn 1994.
Lluniau yw’r rhain a dynnwyd o safbwynt personol am resymau personol, i roi ar gof a chadw atgofion am ddau a fu’n annwyl ganddo ac a fu’n ddylanwad arno o’i blentyndod.
********************
Bydd lluniau Aled Rhys Hughes i’w gweld yn Adeilad y Cynulliad yng Nghaerdydd o 4 Ebrill ymlaen, a byddant i fyny am dri mis.
Mae angen tanysgrifio i weld holl gynnwys yr erthygl.
Mae’n ddrwg gennym, ond mae’r cynnwys hwn ar gael i’r rhai sydd wedi tanysgrifio yn unig.
Mewngofnodi
Cofrestru