Y Cyfansoddiadau – fel drych mewn dameg?

Mae’n siŵr mai’r Cyfansoddiadau ydi un o’r cyfrolau rhyfedda’ sy’n cael eu cyhoeddi mewn unrhyw iaith yn unman. Cyfrol o sylwadau gan feirniaid, yn benna’ am weithiau dienw nad ydan ni wedi eu gweld ac, yn achos y rhan fwya’, na fyddwn ni fyth yn eu gweld chwaith. Dyna pam fod yna wahaniaeth sylfaenol rhwng y math o sylwadau y dylai beirniad ei roi mewn beirniadaeth unigol i gystadleuydd a’r hyn sydd am greu cyfrol ddifyr i bawb. Dim ond rhai o’r beirniaid sy’n ymwybodol o hynny wrth i faint cyfrolau diweddar bron ddyblu ers dyddiau llym (iawn) J. Elwyn Hughes yn olygydd. Fel llawer o’r darnau creadigol gorau yn y gyfrol, mae’r beirniadaethau mwya’ llwyddiannus yn llwyddo i ddweud rhywbeth am yr unigol a’r cyffredinol yr un pryd, heb dynnu sylw.