Hydref 2008

Dyna’r math o sefyllfa sy’n cael ei phortreadu yn nofel newydd Meg Wolitzer, The Ten Year Nap, lle mae Amy, Jill, Roberta a Karen yn ymlafnio efo’u ‘rhyddid’ newydd ar ôl deng mlynedd o fagu plant.

Cyn 1967, yn ôl D Tecwyn Lloyd, ‘bychan iawn [oedd] gwybodaeth y trwch o Gymry Cymraeg am unrhyw Iddewon diweddarach na rhai’r Testmanent Newydd.’

Beth sy’n nodweddu’r gyfrol fywiol, felly? Yn gyntaf oll, agosrwydd. Un agos-atom yw’r awdur; hynny yw, y mae’r person sy’n athronyddu lawn mor amlwg â’i athroniaeth.

Cyflwyna’r awdur dadansoddiad cyfreithiol ei naws o statws y Gymraeg, a hynny wedi ei osod yng nghyd-destun statws ieithoedd lleiafrifol ar draws y byd.

Doeddwn i ddim yn siwr, dau funud ar ôl dechrau gwylio ffilm Cymru Fach, ai ffodus neu anffodus oedd fy sefyllfa.

Nid llywodraeth leol yw’r pwnc trafod difyrraf dan haul. Mae gwasanaethu ar Gyngor Gwynedd wedi dysgu hynny i mi dros yr ychydig fisoedd diwethaf.

Mae’n bur debyg mai’r lle naturiol i gychwyn yw drwy dy longyfarch di. Pleser o’r mwyaf ydi gweld llyfr fel hwn yn cael cymaint o sylw poblogaidd.