Ebrill 2013

Efallai fod amser bwyta wyau Pasg drosodd ond mae yna lawer ichi gael eich dannedd ynddo rhwng cloriau’r rhifyn diweddaraf. Darllenwch farn y meddyg teulu Catrin Elis Williams am ad-drefnu gwasanaethau iechyd yng Nghymru. Mae Will Patterson yn trafod fel y mae’r Unoliaethwyr wedi bod yn codi bwganod am Alban annibynnol. Rhannu ei brofiad fel rhiant i blentyn dyslecsig y mae John Pierce Jones y tro hwn. Mae Esyllt Nest Roberts de Lewis, sy’n byw yn y Wladfa, yn trafod rhamant a realiti mewn delweddau o’r Batagonia Gymreig. Ym myd llên mae Tudur Hallam yn rhoi ei farn am gystadlaethau a pholau piniwn llenyddol tra mae Elin Llwyd Morgan yn galw am fwy o onestrwydd mewn adolygiadau o lyfrau  Cymraeg. Trafod ein arferion siopa rhagrithiol ni fel Cymry y mae Chris Cope. Ac yn ei golofn wyddoniaeth mae Deri Tomos yn sôn am y profiad ysgytwol pan gredodd ei fod wedi gweld y dyfodol. Dim ond rhai o’r rhesymau i brynu Barn Ebrill.

Ffransis y Cyntaf - Pab Cyntaf De America

Bethan Kilfoil

Fedr y Pab newydd adfer ffydd Iwerddon yn Eglwys Rufain? O’i blaid mae’r ffaith nad oedd ganddo ddim i’w wneud â’r ymdrechion cywilyddus, o’r Fatican i lawr, i roi lles Pabyddiaeth o flaen lles y cannoedd os nad miloedd o blant a gam-driniwyd yn rhywiol gan offeiriaid y Weriniaeth. Ond faint wnaeth y Pab Ffransis i herio rheolaeth lofruddiaethol y Cadfridogion dros ei famwlad?

Bethan Kilfoil
Mwy

Chwaraeon - Pam Nad Oes Mulod Ar Brom Y Rhyl

Derec Llwyd Morgan

Heblaw’r gêm rygbi dyngedfennol rhwng Cymru a Lloegr, y mae’n drist cofnodi mai un o brif bynciau trafod byd y bêl – gron a hirgron – y mis diwethaf oedd penderfyniadau dyfarnwyr. Datganodd Syr Alex Ferguson – nage, Sur Alex Ferguson – fod Manceinion Unedig – nage, Manic-gwynion Unedig – wedi colli yn erbyn Real Madrid y 5ed o Fawrth am fod yr asgellwr Nani wedi cael ei anfon o’r maes. O leiaf, buasai wedi datgan hynny pe na buasai, druan, yn rhy drallodus i siarad yng nghynhadledd y wasg yn union ar ôl y gêm. Bu’n rhaid i’w ddirprwy, Michael Phelan, siarad drosto. Yn rhyfedd iawn, doedd Mr Phelan ddim yn rhy drallodus i siarad â’r wasg. (Ni ellir gwadu bod Fergie yn un o’r rheolwyr gorau yn hanes pêl-droed, ond ni ellir gwadu chwaith ei fod yn o’r cwynfanwyr mwyaf sarrug a fu erioed o flaen – neu ddim o flaen – meicroffon, ac yn llyncwr digon o fulod i esbonio pam nad oes yr un ar ôl ar bromenâd y Rhyl.)

Derec Llwyd Morgan
Mwy

Cwrs y Byd - Troedigaethau?

Vaughan Hughes

Cymro o Gaerdydd, Ivor Novello, oedd cyfansoddwr Keep the Home Fires Burning (’Till the Boys Come Home), cân a fu’n gymaint o gysur i anwyliaid y bechgyn a frwydrai yn uffern y Rhyfel Mawr. Trosiadol, wrth reswm, yw’r tanau y cyfeirir atyn nhw. Ond rywsut rywfodd mi ydan ni hefyd wedi llwyddo’n llythrennol i gadw’r tanau ynghyn ar ein haelwydydd drwy’r can mlynedd, bron, a aeth heibio ers cyfansoddi’r gân yn 1914. Fu hynny ddim yn hawdd bob amser. I’r gwrthwyneb. Bu’n felltigedig o anodd. Sigwyd Cymru rhwng y ddau ryfel byd gan ddirwasgiad a gychwynnodd yn gynt ac a barodd yn hirach yma nag yn unman arall yng ngwledydd Prydain.

Vaughan Hughes
Mwy

Llafur Ofer David y Tori

Richard Wyn Jones

“Digon i godi’r felan ar yr anorak cyfansoddiadol mwyaf”yw disgrifiad yr awdur o dystiolaeth Llywodraeth Llundain i Gomisiwn Silk. Ond er mai atal twf y Wladwriaeth Gymreig yw bwriad David Jones nid yw’n dilyn o gwbl mai dyna fydd yn digwydd.

Richard Wyn Jones
Mwy

Llyfrgelloedd Mewn Peryg

Andrew Green

Wrth iddo ymddeol o’i swydd fel Pennaeth Llyfrgell Genedlaethol Cymru mae’r awdur yn rhoi her inni wrthsefyll pob ymgais i wneud i ffwrdd â llyfrgelloedd cyhoeddus.

Yn ôl ysgolheigion, Ashurbanipal, brenin Asyria yn y seithfed ganrif cyn Crist, a sefydlodd y llyfrgell fawr gyntaf y gwyddom amdani, yn ei balas yn Ninefe. Byth er hynny mae llyfrgelloedd wedi goroesi fel casgliadau defnyddiol o wybodaeth gofnodedig ac ers canol y bedwaredd ganrif ar bymtheg fel ffordd o addysgu ac ysbrydoli pobl o bob rhan o’r gymdeithas.

Andrew Green
Mwy

O Ewrop - "Cydlyniant" - Gair Arall am Doriadau

Dafydd ab Iago

Mae gan swyddogion Brwsel y ddawn ryfeddol o ddewis enwau lletchwith a chamarweiniol ar gyfer rhaglenni pwysig. Y diweddaraf o’r polisïau hynny yw Polisi ‘Cydlyniant’ yr Undeb Ewropeaidd. Dan hwnnw y gweithredir y cymorthdaliadau sydd i fod i leihau’r bwlch enfawr rhwng rhanbarthau cyfoethocaf a rhai tlotaf Ewrop. Afraid dweud bod hynny’n hynod o berthnasol i Gymru – yn hanfodol, mewn gwirionedd. Ar sail ein tlodi, mae tri chwarter Cymru wedi teilyngu’r lefel uchaf o gymorth Ewropeaidd yn ystod y ganrif hon. Ac mae gorllewin Cymru a’r Cymoedd yn parhau i fod yng nghategori ardaloedd tlotaf Ewrop gyfan.

Dafydd Ab Iago
Mwy