Mewn cwt ac mewn caffi ar y maes, mewn awditoriwm ac mewn stiwdio deledu – roedd sioeau a gweithgareddau theatr yr Eisteddfod eleni yn digwydd ar hyd y lle i gyd, gan gadw ein gohebydd ar flaenau ei draed, ond yn hapus.
Mae darpariaeth theatr yr Eisteddfod yn mynd o nerth i nerth bob blwyddyn, ac eleni gwelwyd datblygiad cyffrous arall ar y maes sef codi gofod perfformio newydd gan y Theatr Genedlaethol o’r enw Y Cwt Drama. Yn hwn y llwyfannwyd nifer o ddarlleniadau ‘gwaith ar waith’ y cwmni, sef darlleniadau sgript mewn llaw o waith sydd wrthi’n cael ei ddatblygu ganddynt gyda chyfle i’r gynulleidfa roi adborth. Yn y Cwt Drama hefyd y llwyfannwyd Dwr Mawr Dyfn (cyd-gynhyrchiad y Theatr Genedlaethol, Sherman Cymru a’r Eisteddfod) gan Glesni Haf Jones, drama fuddugol cystadleuaeth y Fedal Ddrama yn Eisteddfod Genedlaethol Sir Ddinbych y llynedd. Drama ddwys a dirdynnol yw hon sy’n adrodd hanes Tryweryn, merch ifanc sy’n ei boddi ei hun yn y llyn a roddodd iddi ei henw a chafwyd perfformiad ysgytwol gan Manon Vaughan Wilkinson yn y brif ran. Efallai fod y ddrama yn ceisio ymdrin â gormod o themâu trymion, megis hunanladdiad, llosgach, marwolaeth plentyn a salwch meddwl, ac yn gwegian braidd dan straen yr holl ddigalondid. Ond mae gan Glesni yn sicr ddawn i sgriptio a chymeriadu, ac edrychaf ymlaen at weld mwy o waith ganddi yn y blynyddoedd i ddod. Rhaid canmol y Theatr Genedlaethol am roi llwyfan teilwng i enillwyr y gystadleuaeth bwysig hon. Llongyfarchiadau hefyd i Dewi Wyn Williams ar ennill y Fedal Ddrama eleni. Gobeithio y bydd ei waith yntau’n cael ei berfformio yn fuan.
Ar y dydd Llun gwelais Sharon Morgan a T. James Jones yn darllen detholiad o Dan y Wenallt, addasiad newydd yr olaf o Under Milk Wood. Gwyr pawb fod Sharon Morgan yn actores ragorol, ond wyddwn i ddim tan hyn fod T. James Jones yn actor cyfareddol hefyd. Profodd y darlleniad hwn nad i’r ifanc a’r ystwyth o gorff yn unig y perthyn y theatr Gymraeg, ac y gall gwylio dau actor hyn yn darllen clasur o addasiad fod yn brofiad cyfoethog iawn i gynulleidfa.
A’r Eisteddfod yn ymweld ag ardal Llanelli, mae’n addas iawn fod y Theatr Genedlaethol wedi penderfynu ail-lwyfannu Dyled Eileen. Mae teitl y ddrama rymus hon nid yn unig yn cyfeirio at y ddyled y gwrthododd dau o gyn-drigolion y dref, Eileen a Trefor Beasley, ei thalu, ond hefyd y ddyled sydd arnom ni fel Cymry iddyn nhw am iddynt frwydro ac aberthu dros gydnabyddiaeth swyddogol i’n hiaith. Gwelsom y gwr a’r wraig angerddol ond annwyl yn dechrau ar eu bywyd priodasol drwy hel eu dodrefn ynghyd, dim ond i’r beili ddod a hawlio’r cyfan a gadael eu hystafell fyw mor foel ag Ystafell Gynddylan. Mae’r ddrama dyner hon yn deyrnged deilwng i frwydr y Beasleys ac roedd yn werth ei hail-lwyfannu.
Un o gynyrchiadau mwyaf arbrofol yr Eisteddfod eleni oedd cynhyrchiad cwmni Pluen o Llais gan yr awdur ifanc Elgan Rhys Jones. Sioe un dyn ddieiriau ond egnïol oedd hon yn archwilio thema bwlio; cawsom olwg ysgytiol ar y gwewyr seicolegol hir dymor y gall bwlio ei achosi ac un o negeseuon y cyflwyniad oedd bod rhaid torri ar y patrymau negyddol hyn os am ddianc o’r cylch dieflig. Mae’n hynod o anodd creu sioe ddieiriau ac iddi naratif pendant; ac er i’r sioe hon gloffi a gogor-droi ar brydiau roedd yn gyflwyniad dirdynnol a heriol gan gwmni theatr ifanc a chyffrous. Edrychaf ymlaen at weld mwy ganddynt yn y dyfodol.
I mi, un o uchafbwyntiau’r wythnos oedd Garw, cynhyrchiad Theatr Bara Caws o ddrama newydd Siôn Eirian.
Mae angen tanysgrifio i weld holl gynnwys yr erthygl.
Mae’n ddrwg gennym, ond mae’r cynnwys hwn ar gael i’r rhai sydd wedi tanysgrifio yn unig.
Mewngofnodi
Cofrestru