Sefyll Yn Nrws Ei Fyd – Cofio Gerallt Lloyd Owen

Ym mis Gorffennaf eleni, yn 69 oed, bu farw Gerallt Lloyd Owen, un o feirdd Cymraeg mwyaf arwyddocaol ein hoes.

Roedd hi’n addas rywsut ei bod yn hwyrhau pan glywais i am farwolaeth Gerallt gan mai i gysgodion y nos y perthynai’r newyddion, nid i oleuni llachar yr haul. Mi es i allan o’r ty ar fy union ac edrych i lawr ar y pentre a Broncaereini ei hen gartre sydd bellach yn wag, a daeth cwpled o un o’i englynion coffa i Bob Lloyd – Llwyd o’r Bryn – i’r meddwl:
   
    Ias hwyrnos sy’n y Sarnau
        Oer ias y bedd dros y bau.

Roedd hi’n noson hafaidd gynnes, ond roeddwn i’n rhyw sgrytian wrth glywed yr ias a chael yr hen deimlad yna o chwithdod a hiraeth y gwyddon ni i gyd mor dda amdano, a’r gwacter na all neb ei lenwi.

Un Gerallt oedd yna wrth gwrs, ond roedd iddo amryw weddau. I’w gyd-ddisgyblion yn y Sarne – a phwysig cofio mai un o blant y Sarne oedd o – y fo oedd yr hogyn direidus mentrus y bu bron iddo foddi yn Llyn Caereini er mawr ddychryn i’w fêts, y saethwr nad oedd yr un deryn yn ddiogel pan oedd o gwmpas, y tynnwr coes a’r chwaraewr tricie a oedd yn gollwng llygod bach o drapie yn yr ysgol, y math o drapie oedd yn eu dal yn fyw a Gerallt yn rhoi ail gynnig ar fywyd iddyn nhw, heb yn wybod i’r prifathro wrth gwrs.

I’w dad a’i fam y fo oedd yr hogyn a fu’n ddifrifol wael pan oedd o’n blentyn ac un oedd angen ei fwydo’n gorfforol a meddyliol. Ac i Bob Lloyd, dyma’r athrylith ifanc yr oedd angen ei feithrin a’i ddatbygu a hynny yn y gymdeithas lawen, glos, ddiwylliedig, gapelog a oedd yn nodweddu’r Sarne ym mlynyddoddedd canol y ganrif ddiwethaf.

I ni fel teulu, bardd dwy ar bymtheg oed oedd Gerallt pan ddaethon ni i’w nabod o gynta, yn astudio at ei lefel A ac yn gwneud popeth ond astudio, un o deulu o feirdd, wedi ei fagu ar aelwyd lle y trafodid barddoniaeth yn amlach na’r tywydd. Mi fydde’n galw heibio ty ni ddwywaith neu dair yr wythnos yn y cyfnod hwnnw i drafod y gerdd ddiweddaraf a gyfansoddwyd ganddo, i dynnu coes gyda pharodïau, i chwerthin, gyda’r wich yn ei frest yn nodwedd ohono hyd yn oed bryd hynny, i ofyn mewn cywydd am fenthyg fan i fynd i Eisteddfod Dyffryn Conwy.