Y mis hwn mae arddangosfa o waith y ffotograffydd Marian Delyth i’w gweld yn y Llyfrgell Genedlaethol, trigain o luniau wedi eu dewis yn ofalus i gynrychioli oes o dynnu lluniau.
Yn ôl i’w chynefin y daeth Marian Delyth wedi gadael coleg, i Flaen-plwyf yng Ngheredigion lle bu ei chyndadau yn amaethu. A’i mam-gu, yn arbennig, na welodd hi erioed mohoni. Chafodd Marian erioed gydio yn llaw Mam-gu, felly cydiodd mewn llun ohoni, mynd allan i’r union gae lle y tynnwyd y llun, a rhoi clic ar ei chamera.
Fel hyn roedd Marian yn pontio’r blynyddoedd rhyngddi hi a’i hynafiaid. Wrth edrych i mewn i ffenest y Canon EOS 5 medrai gyfuno dau gyfnod mewn un ddelwedd, gan fynegi teimlad y byddai eraill, efallai, wedi ei roi mewn geiriau ond a gafodd ei gyfleu ganddi hi mewn llun. Tynnwyd y ffotograff gwreiddiol gan ei thad tua 1948, yntau’n tynnu llun ei fam oedrannus, Margaret Jones Trefedlyn, wrth iddi edrych ar ôl ei da byw yn ei chaeau bach gwelltog. Mae mwy nag olyniaeth tras yn y llun – mae’r lle wedi goroesi hefyd. Ar un o gaeau Trefedlyn y saif cartref Marian heddiw.
Bu’r awydd i gofnodi yn gryf yn Marian erioed. Roedd ei thad yn gofnodwr heb ei ail ac fel ffotograffydd amatur medrus cadwai albwm gwyliau o’i luniau a’i nodiadau bob tro yr âi â’i deulu ar eu gwyliau tramor. Yn y coleg celf tynnodd Marian gyfres o luniau a ddangosai’r newid a ddaeth i’r dinasoedd yn sgil ailddatblygu trefol, ac mae ganddi nifer o ddelweddau grymus o ddigartrefedd a thlodi, adeiladau adfeiliedig a graffiti. Yn Birmingham roedd plant yn ei dilyn gan grefu ‘Take our picture!’, a diddorol yw edrych yn ôl ar y wynebau llawen yma heddiw gyda’u beiciau ‘chopper’ a’u dillad saithdegaidd.
Mae’r ffotograffau yma a dynnodd Marian o bobl yn tystio i amrywiaeth y testunau y trodd ei lens atynt dros y blynyddoedd. ‘Mae pobol yn fy nghysylltu i efo tirluniau,’ meddai. ‘Dw i’n hoffi tirluniau, ond dw i hefyd eisiau dangos fod yna gymuned, fod pobol yn byw yn y tirlun hwnnw.’
Bu Marian yn bresennol mewn nifer fawr o brif ddigwyddiadau ein cenedl, ac roedd hi yno yng Nghwm Cynon pan ddaeth y gwaith i ben yng Nglofa’r Twr yn 2008. Allan o’r pwll y deuai’r dynion, yn tynnu coes a chael hwyl a chwerthin. Ond pan alwodd rhywun ar un ohonynt, a John Woods yn codi ei ben, ar yr amrantiad hwnnw daliodd camera Marian yr olwg ar ei wyneb a ddywedai’r cwbwl – diwedd cyfnod, diwedd cwmnïaeth, diwedd cymdeithas.
60 Lluniau Marian Delyth, Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth, tan 14 Mehefin
Mae angen tanysgrifio i weld holl gynnwys yr erthygl.
Mae’n ddrwg gennym, ond mae’r cynnwys hwn ar gael i’r rhai sydd wedi tanysgrifio yn unig.
Mewngofnodi
Cofrestru