Deg oed oedd Angelique Umugwanza yn 1994 pan ddechreuodd y brwydro yn Rwanda rhwng y Tutsi a’r Hutu. Eleni ar 6 Ebrill, yn y brifddinas Kigali, union ugain mlynedd ers cychwyn y lladd, cynhaliwyd seremoni i gofio’r hyn a ddaeth i gael ei adnabod fel hil-laddiad melltigedig. Wrth annerch y dorf a’r gwesteion o wledydd tramor hawliodd yr Ysgrifennydd Cyffredinol Ban ki-Moon fod y Cenhedloedd Unedig wedi dysgu gwersi pwysig ers y lladd. Gofidiodd hefyd nad oedd y byd wedi codi bys ar y pryd i atal y fath dywallt gwaed. ‘Ddaru ni ddysgu gwers galed yn Rwanda,’ meddai, ‘ond bu hil-laddiad arall flwyddyn yn ddiweddarach yn Srebrenica yn 1995.’
Mae Angelique Umugwanza’n benderfynol na chawn ni ddim anghofio ac mae hi wedi sgwennu llyfr er mwyn rhannu ei phrofiadau efo’r byd. Pobol o lwyth y Tutsi oedd mwyafrif y meirwon ond un o lwyth yr Hutu yw Angelique. Bu farw ei mam a’i brawd mawr wrth iddyn nhw ffoi i geisio lloches. Tydi hi ddim wedi gosod troed ar dir ei mamwlad ers 1994.
Y gred yw bod rhagor nag 800,000 o lwyth y Tutsi wedi marw yn ystod deg wythnos cyntaf y gyflafan. Wedyn lladdwyd yn agos i 200,000 o’r Hutu wedi i’w gelynion ymhlith y Tutsi ddial arnyn nhw. Dyna, felly, bron i filiwn yn marw dros gyfnod o ddim ond deufis a hanner. Yn ogystal â hynny bu’n rhaid i filoedd yn rhagor, o’r ddwy ochr, ffoi am eu bywydau i wledydd cyfagos.
Trwy hyn i gyd penderfynodd y ‘Gymuned Ryngwladol’, er mawr gywilydd iddi, wrthod yn llwyr ag ymyrryd. Wrth i’r lladd gyrraedd ei anterth cafodd Ysgrifennydd Tramor Prydain, Douglas Hurd, ei herio yn y Senedd gan Aelod Seneddol Pontypridd, Kim Howells. ‘Esboniwch pam nad ydi Prydain yn ymyrryd,’ mynnodd Dr Howells. ‘Am nad oes cyfiawnhad milwrol clir dros wneud hynny,’ oedd ateb Mr Hurd. H’m...
Mae angen tanysgrifio i weld holl gynnwys yr erthygl.
Mae’n ddrwg gennym, ond mae’r cynnwys hwn ar gael i’r rhai sydd wedi tanysgrifio yn unig.
Mewngofnodi
Cofrestru