2010

 Yn fuan iawn wedi fy mhenodiad, yn 2007, yn Olygydd Ffuglen yn S4C, fe’m gwahoddwyd i fynychu’r wyl Ffilmiau Geltaidd yn Skye, ac i gyfrannu i sesiwn drafod o dan y teitl “Drama Queens” yn yr wyl.

Dair blynedd ar ôl rhoi’r gorau iddi, mi fydd Michael Schumacher yn dychwelyd fel rhan o dîm Mercedes Grand Prix, ac yntau’n 41 erbyn i’r tymor gychwyn. Mae’r ffaith fod y newyddion yma wedi creu cymaint o gyffro yn dweud cyfrolau am gyflwr presennol Fformiwla Un a’r angen am ychydig o gyffro. Ynghanol yr holl ddathlu mae pawb wedi anghofio’r cyfnod pan oedd Schumacher yn ennill y bencampwriaeth bob blwyddyn. Ras. Ennill. Ras. Ennill. Pencampwriaeth arall. Saith i gyd. Diflas, diflas, diflas. Yn enwedig yn 2002 a 2004, pan enillodd Schumacher a Rubens Barrichello 30 o’r 35 ras dros dîm Ferrari. Mi fyddai wedi bod dipyn haws, ac yn well i’r amgylchedd, rhoi’r tlysau i Schumacher ar ddechrau’r tymor a pheidio trafferthu rasio. Ond dyna ni, dair blynedd yn ddiweddarach, ac yn bwysicach, un dirwasgiad bydeang yn ddiweddarach, yn sydyn reit Schumacher yw’r arwr. Oni bai amdano fe mi fyddai tymor 2010 yn un arall i’w anghofio. Toyota, BMW a Honda wedi mynd, diolch i’r economi a’r ffaith fod Fformiwla Un wedi gwrthod cwtogi ar y costau, ac mai mewn enw yn unig y bydd Renault yno. Mae ’na dîmau newydd yn cymryd eu lle ond go brin y byddan nhw’n dod yn agos at gystadlu gyda Ferrari, McLaren a Mercedes. 

Peth peryglus yw dechrau ‘siarad am eich tylwyth’. Ystyr yr ymadrodd i ni ym Morgannwg yw gradd o feddwdod lle mae dyn yn gorymffrostio yn ei ddiod, ac ar fin troi’n flagardus a dangos ei ddyrnau. Ond yma siarad am dylwyth sydd yn rhaid, er ei bod yn rhaid cyfaddef ein bod ni fel teulu yn teimlo ers deng mlynedd nad oedd Rhodri yn perthyn i ni eithr yn rhyw fath o eiddo i’r genedl. Rwyf yn cofio am brynhawn Sul yn yr haf lle roeddem yn ceisio mwynhau tawelwch yn ei ardd ar ôl cinio, a dyma griw teledu yn cyrraedd ac yn erfyn arno i roi barn ar ryw bwnc llosg a oedd wedi codi y bore hwnnw. Ac yna, wedi i’r cyfweliad hir dynnu at ei derfyn, roedd rhaid i Rhodri newid a mynd draw i Eglwys Llandaf at ryw gwrdd coffa. Bûm yn aros gydag ef dros y Nadolig, a’r tro hwn, paradwys oedd cael amser tawel gyda’n gilydd, heb deleffon na chriw teledu, ac ymlacio trwy gerdded trwy’r wlad yn yr eira. Cyfaddefodd Rhodri mai dyma’r tro cyntaf iddo fwynhau noswaith fwyn o gwsg di-dor ers deng mlynedd.  

Pan fyddwn wedi cynhyrfu ac wedi mynd i banig llwyr, y peth cyntaf rydan ni’n ei golli ydi’r gallu i ymbwyllo a meddwl yn glir. A does dim byd tebyg i’r eira a ddisgynnodd yn ddiweddar i wneud inni ymddwyn yn afresymol. Fe wyddom i gyd fod ein cynghorau’n gorfod torri miliynau o bunnau oddi ar wasanaethau hanfodol. Ac eto roedden nhw’n cael eu beirniadu’n arw gennym am beidio darparu’n amgenach ar gyfer eira a rhew dechrau’r flwyddyn ’ma.

Drannoeth clywed inni golli Hywel holodd un o gyfeillion y wasg a allwn gynnig un frawddeg fer neu ychydig eiriau a fyddai’n cyfleu orau beth oedd y bersonoliaeth fawr hon yn ei olygu i mi fel un o’i gyfeillion, ac i’r gynulleidfa ehangach yng Nghymru. Tasg amhosibl wrth gwrs. I ddechrau, nid yw ‘byr’ ac ‘ychydig’ ymhlith yr ansoddeiriau a ddaw gyntaf i’r cof wrth feddwl am Hywel Teifi Edwards. Ond heb feddwl ymhellach dyma gynnig ateb, ‘Ysgolhaig y Bobl’.  

Trwy hawlio mai hwn fydd yr Etholiad Cyffredinol mwyaf llwyddiannus o ddigon yn ei hanes, mae’r Blaid wedi ei rhoi ei hun mewn sefyllfa lle byddai ennill pum sedd yn ddim mwy na boddhaol. A beth am y refferendwm...?